Fakültemiz öğretim elemanları ile proje ve tez çalışmaları yürüten lisans ve lisansüstü öğrencilerimizin araştırma-geliştirme faaliyetlerinde etik ilkelere, ilgili mevzuata ve kurumsal izin süreçlerine uygun hareket etmeleri büyük önem taşımaktadır.

13.11.2024 tarihli ve 13320152-050.02.04-44 sayılı Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yönetim Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Usul ve Esasları'nın 13. maddesi uyarınca araştırmacıların, yürüttükleri veya yürütmeyi planladıkları araştırmaların niteliğine göre gerekli etik kurul başvurularını yapmaları gerekmektedir.

Fakültemizde yürütülen araştırmaların önemli bir bölümünün insan katılımcılarla gerçekleştirilmesi nedeniyle araştırma süreçlerinde aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir.

1. Etik Kurul Onayı

Araştırmanın türüne, yöntemine ve kapsamına uygun etik kurul onayı alınmalıdır. Araştırma başlamadan önce gerekli etik kurul başvurusunun yapılması ve onay sürecinin tamamlanması gerekmektedir.

• Girişimsel olmayan araştırmalar: Anket, ölçek geliştirme ve uyarlama, nitel görüşme, gözlem, tanımlayıcı ve kesitsel araştırmalar gibi çalışmalar için ilgili Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kuruluna başvurulmalıdır.

• Müdahale içeren araştırmalar: Hemşirelik ve ebelik girişimleri, eğitim programları, sanal gerçeklik ve simülasyon uygulamaları gibi müdahale içeren randomize kontrollü ve yarı deneysel araştırmalarda, çalışmanın niteliğine göre ilgili etik kurulun yetki ve sorumluluk alanı değerlendirilerek başvuru yapılmalıdır. Sağlık Bakanlığı mevzuatı kapsamında ayrıca izin gerekip gerekmediği de araştırılmalıdır.

2. Kurum ve Uygulama İzinleri

Etik kurul onayı, araştırmanın yürütüleceği kurumdan alınması gereken uygulama izinlerinin yerine geçmemektedir. Bu nedenle araştırmanın gerçekleştirileceği kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler ayrıca alınmalıdır.

Örneğin;

• Sağlık kuruluşlarında yürütülecek araştırmalar için ilgili hastanne beşhekimlikleri ve İl Sağlık Müdürlüğünden,

• Aile Sağlığı Merkezleri, Toplum Sağlığı Merkezleri ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde yürütülecek araştırmalar için İlçe Sağlık Müdürlükleri ve İl Sağlık Müdürlüğünden,

• Okullarda yürütülecek araştırmalar için Millî Eğitim Müdürlüğünden gerekli kurum izinleri temin edilmelidir.

3. Üniversitemiz Bünyesinde Veri Toplama ve Saha Araştırmaları İzin Süreci

Üniversitemiz bünyesinde öğrencilerden, akademik ve idari personelden veya diğer paydaşlardan veri toplanmasını içeren araştırmalarda, 31.03.2021 tarihli ve 13320152-050.02.04-09 sayılı Senato Kararı ile yürürlüğe giren Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Veri Toplama ve Saha Araştırmaları Yönergesi hükümlerine uygun hareket edilmelidir.

Bu kapsamda;

• Üniversitemiz bünyesinde yürütülecek akademik araştırma anketleri ve saha araştırmaları için ilgili yönergede belirtilen başvuru ve onay süreçleri tamamlanmalıdır.

• Başvuru dosyasında araştırma önerisi, veri toplama araçları, etik kurul izin belgesi ve araştırmanın amacı, yöntemi, evreni, örneklemi, veri analiz yöntemi ve çalışma takvimine ilişkin bilgiler bulunmalıdır.

• Araştırmanın hangi birimlerde, hangi katılımcı gruplarıyla ve kaç kişi üzerinde yürütüleceği açıkça belirtilmelidir.

• Veri toplama yönteminin (yüz yüze görüşme, çevrim içi anket, e-posta yoluyla veri toplama vb.) başvuru sırasında açıklanması gerekmektedir.

• Araştırma uygulama izin başvuruları, uygulama tarihinden en az 30 gün önce yapılmalıdır.

• Öğretim elemanları ile lisans ve lisansüstü öğrencilerinin başvuruları, yönergenin 11. ve 14. maddelerinde belirtilen usullere göre yürütülmelidir.

4. Bilgilendirilmiş Onam ve Gönüllülük

Araştırmaya katılacak bireyler, araştırmanın amacı, kapsamı, uygulanma süreci ve olası riskleri hakkında bilgilendirilmelidir.

• Katılımcıların araştırmaya gönüllü olarak katılmaları sağlanmalıdır.

• Araştırmaya katılım öncesinde gerekli bilgilendirilmiş onam alınmalıdır.

• Reşit olmayan veya kısıtlı katılımcıların yer aldığı araştırmalarda veli veya vasilerinin yazılı izni alınmalıdır.

• Araştırma sürecinde katılımcıların haklarına, mahremiyetine ve kişilik haklarına saygı gösterilmelidir.

5. Kişisel Verilerin Korunması ve Araştırma Etiği

Araştırma sürecinde kişisel verilerin ve özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) hükümlerine ve ilgili mevzuata uyulmalıdır.

Bu kapsamda;

• Katılımcılara ait kişisel ve sağlık verileri gizlilik ilkesi doğrultusunda korunmalıdır.

• Toplanan veriler, araştırmanın belirtilen bilimsel amacı dışında kullanılmamalı ve yetkisiz kişilerle paylaşılmamalıdır.

• Araştırma sonuçları yayımlanırken katılımcıların kimliklerinin belirlenmesine imkân verecek bilgilere yer verilmemelidir.

• Ses veya görüntü kaydı alınması planlanıyorsa bu durum araştırma önerisinde belirtilmeli ve gerekli izinler alınmalıdır. Üniversitemiz sınırları içerisinde yapılacak kayıtlar için ilgili kişilerden ayrıca yazılı izin alınmalıdır.

• Başka kişi veya kurumlar tarafından geliştirilen ölçek, anket ve diğer veri toplama araçları kullanılacaksa gerekli kullanım izinleri temin edilmelidir.

6. Araştırma Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Hususlar

Araştırmaların yürütülmesi sırasında;

• Etik kurul onayı ve kurum izinlerinde belirtilen araştırma yöntemi, kapsamı ve veri toplama araçlarına uygun hareket edilmelidir.

• Onay alınan araştırma kapsamı dışında veri toplanmamalı, araştırma yönteminde veya uygulama sürecinde değişiklik yapılması gerektiğinde ilgili izin süreçleri değerlendirilmelidir.

• Araştırmalar, eğitim-öğretim ve sağlık hizmetlerinin yürütülmesini aksatmayacak şekilde planlanmalıdır.

• Araştırma kapsamında katılımcılardan herhangi bir ücret talep edilmemelidir.

• Araştırma sonuçlarının paylaşılması ve raporlanması süreçlerinde ilgili etik ve kurumsal yükümlülüklere uyulmalıdır.

İlgili Mevzuat ve Başvuru Kaynakları

Araştırmacıların başvuru öncesinde ilgili mevzuat ve güncel başvuru belgelerini incelemeleri önem arz etmektedir.

1. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Etik Kurulları: Etik kurullara ilişkin güncel yönergeler, başvuru formları ve toplantı takvimlerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir.

https://www.ogu.edu.tr/Icerik/Index/161/etik-kurullar

2. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Veri Toplama ve Saha Araştırmaları Yönergesi: Üniversitemiz bünyesinde yürütülecek veri toplama ve saha araştırmalarına ilişkin başvuru, değerlendirme ve uygulama izin süreçlerini düzenlemektedir.

3. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Usul ve Esasları: Araştırma-geliştirme faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin temel kurumsal düzenlemeleri içermektedir.

Fakültemiz öğretim elemanları ile araştırma yürüten lisans ve lisansüstü öğrencilerimizin, araştırmalarını planlama aşamasından itibaren ilgili etik kurul ve kurum izin süreçlerini dikkate almaları; araştırmalarını etik ilkelere, bilimsel dürüstlük esaslarına ve yürürlükteki mevzuata uygun şekilde yürütmeleri önemle duyurulur.